PIASTOWIE, CHRZEST POLSKI I POCZTKI PASTWA POLSKIEGO
Krzyacy Henryka Sienkiewicza  prawda i fikcja
dzieje.pl Imperium Romanum Muzeum Historii Pols Muzeum II Wojny Światowej Muzeum Pałac w Wilanowie NARODOWE ARCHIWUM CYFROWE PTH Zamek Królewski w Warszawie 
Polub nas na Facebook'u
ekiosk.pl

Mówią Wieki 3/2017

tylko
8.50 zł

DOSTʘPNE NA:
Win, iPad, Android

pobierz obrazy

Pamiętniki historyi życia i czynów Jana III Sobieskiego

Philippe Dupont

WYDAWNICTWO: MUZEUM PAŁAC W WILANOWIE

JAN III SOBIESKI À LA FRANÇAISE

Pamięć ludzka bywa krótka. Przebieg dramatycznej obrony Wiednia przed armią turecką wezyra Kara Mustafy i brawurową odsiecz Jana III Sobieskiego w 1683 roku z zapartym tchem śledziła niemal cała Europa – m.in. dzięki wprawnie prowadzonej propagandzie polskiego króla – jednak nie upłynęło dużo wody w Wiśle, a wiedeńska wiktoria została zapomniana. W 1699 roku,  trzy lata po śmierci Sobieskiego, François Paulin Dalairac opublikował w Paryżu i Amsterdamie dzieło niezbyt przychylne władcy i Rzeczypospolitej Les anecdotes de Pologne, ou mémoires secrets du règne de Jean Sobieski III du nom.


Opis:

Jak wskazuje tytuł, była to kompilacja sprytnie dobranych relacji i anegdot, które w krzywym zwierciadle ukazywały Polaków, a przede wszystkim naigrawały się z ugruntowanej nad Wisłą i lansowanej w Europie tezy, że państwo polsko-litewskie jest chrześcijańskim przedmurzem Europy. Człowiekiem, który dał odpór tej nieprzychylnej Polsce i Sobieskiemu propagandzie był Filip Dupont (Philippe la Masson), zawodowy żołnierz, inżynier artylerzysta, który jak wielu Francuzów przybył na początku lat siedemdziesiątych XVII wieku do Polski w poszukiwaniu zajęcia odpowiedniego dla swojego stanu i profesji. Trafił pod komendę Sobieskiego,  wtedy jeszcze hetmana koronnego, z którym związał się aż do końca swej kariery w Rzeczypospolitej. Jednak nawet po powrocie do Francji pozostał wierny zmarłemu protektorowi, pozostając na służbie królowej wdowy Marii Kazimiery Sobieskiej aż do jej śmierci w 1717 roku. W ostatnich latach życia (zmarł po 1725 roku) napisał Pamiętniki do historii życia i czynów Jana III Sobieskiego, króla polskiego”, które były nie tylko hołdem dla władcy i wodza najwyższej próby, ale także próbą przybliżenia  zachodnioeuropejskiemu czytelnikowi najnowszej historii kraju leżącego na wschodnich rubieżach Europy. Niestety, jego dzieło nie zostało wydane drukiem.

Pamiętniki Duponta pierwszy raz opublikował w Warszawie - w języku oryginału - Ignacy Janicki dopiero w 1885 roku. Francuskojęzyczna edycja, choć fachowo opracowana od strony lingwistycznej i naukowej, z oczywistych powodów przez dziesięciolecia była niedostępna szerszemu kręgowi czytelników. Za spopularyzowanie tego cennego źródła do dziejów panowania jednego z najciekawszych władców Rzeczypospolitej zabrali się Beata Spieralska i Dariusz Milewski. Dzięki nim niedawno ukazało się polskojęzyczne wydanie (w oparciu o pierwodruk Janickiego).

Edycja jest starannie przygotowana zarówno od strony językowej (dobry przekład), jak i krytycznej. Całości dopełnia bogaty materiał ilustracyjny. Podobnie jak w edycji Janickiego wspomnieniom Duponta towarzysza trzy krótkie teksty, w których Francuz przedstawia wybrane aspekty wojskowości swej epoki: „Tatarski sposób wojowania”, „Praktyka wojsk polskich zaopatrywania się w pożywienie przed rozpoczęciem kampanii” oraz „Wzmianka o bitwie morskiej” (poświęcona starciu morskiemu floty holenderskiej z francusko-angielską pod Texel w 1694 roku).

Dzieło Duponta to cenny materiał przede wszystkim dla historyków wojskowości, bowiem autor wprawnym okiem żołnierza przedstawił serię kampanii wojennych Jana Sobieskiego, począwszy od jego wiktorii chocimskiej z 1673 roku poprzez walki pod Lwowem i Żurawnem w latach 1675 - 1676  oraz Wiedniem w 1683 roku, a skończywszy na nieudanych wyprawach na Podole (próba odzyskania Kamieńca Podolskiego) i do Mołdawii w 1687 i 1691 roku. Ta ostatnia kampania okazała się dla Sobieskiego szczególnym rozczarowaniem: ostatecznie runęły wtedy jego plany zmuszenia Turków do oddania Kamieńca Podolskiego (kontrola nad Mołdawią pozwalała odciąć od zaopatrzenia wojska tureckie w tej newralgicznej podolskiej twierdzy). Fiasko polityki mołdawskiej oznaczało również kres  marzeń króla o wykrojeniu udzielnego księstwa dla syna Jakuba (koncepcja synowskiej elekcji vivente rege na tron Rzeczypospolitej upadła trzy lata wcześniej na sejmie grodzieńskim).

Mamy, rzecz jasna, do czynienia z apoteozą Jana III Sobieskiego, jednak jest to ciekawe spojrzenie świadka na ostatnie zwycięstwa oręża polskiego przed okresem upadku Rzeczypospolitej w XVIII wieku.

Tomasz Bohun

               

Philippe Dupont

Pamiętniki historyi życia i czynów Jana III Sobieskiego

przeł. Beata Spieralska

wstęp i oprac. Dariusz Milewski

Muzeum Pałac w Wilanowie

Warszawa 2011


dodano: 2012-01-11


Kalendarium

30 marca 1492: Ferdynand Aragoński i Izabella Kastylijska podpisali dekret nakazujący hiszpańskim żydom konwersję na katolicyzm bądź wygnanie.

Bieżący numer

24 luty 2017
nr 3 (686)

Prenumerata  | Reklama  | Kontakt

Zamknij X

Błąd wczytywania.

Zamknij X